บันทึกที่ ๑ ...
ผมเขียนประสบการณ์ทำงานขับเคลื่อน PLC เพื่อพัฒนาครู ๑๒ โรงเรียน ในเขตพื้นที่ สพป. กาฬสินธุ์ เขต ๑ แบบตรงไปตรงมา เขียนในสิ่งที่ "เห็น" และ "เชื่อว่าเป็น" ด้วยความมุ่งมั่นว่า น่าจะมีประโยชน์กว่า "งานวิจัยเชิงปริมาณ" (แบบระเบียบวิธีวิจัยตะวันตก ทำให้เจตคติเกี่ยวกับ "การวิจัย" ซึ่งควรจะ "ง่าย และทำให้มีความสุขกับการพัฒนา" กลายเป็นเรื่อง "ทุกข์" และ "ยาก" ไม่อยากทำไปในปัจจุบัน) บันทึกนี้เป็นสรุปผลการ KM ที่เห็นจากการทำงานตลอด ๔ เดือนกับ สพป.กส.๑
ในรายงานฉบับสมบูรณ์ (ดาวโหลดที่นี่) ผมสรุปปัญหาและแนวทางแก้ไขจากมุมมองของทั้งครู ผู้บริหารโรงเรียน
จากบุคลากรจากเขตการศึกษา และจากข้อค้นพบของผู้วิจัย (ผมและอาจารย์มหาวิทยาลัยอีก ๓ ท่าน)
โดยใช้กรอบกระบวนการในการพัฒนาครู ๕ ประการ
ดังที่ได้กำหนดไว้ตั้งแต่ตอนต้น ได้แก่
- ๑)
ผู้อำนวยการใช้กระบวนการเชิงราบ
- ๒) นิเทศแบบกัลยาณมิตร Coaching,
Mentoring, Counseling แบบตามติดต่อเนื่อง
- ๓) ครูใช้จิตวิทยาเชิงบวก
เพื่อสร้างแรงบันดาลใจให้กับผู้เรียน
- ๔) เน้นกระบวนการเรียนรู้ และ
- ๕)
การทำงานเป็นทีม สร้างชุมชนเรียนรู้ครูเพื่อศิษย์ (Professional Learning
Community) หรือ PLC สรุปได้ดังนี้
ผู้อำนวยการใช้กระบวนการเชิงราบ
๑) ผู้บริหารและบุคลากรจากเขตพื้นที่การศึกษาสะท้อนปัญหาการมาสายและการไม่สอนของครูในขณะที่ครูสะท้อนว่าผู้บริหารก็มีปัญหาเดียวกัน
ผู้บริหารต้องการให้ครูประพฤติตนเป็นแบบอย่างแก่นักเรียน
ในขณะที่ครูต้องการให้ผู้บริหารประพฤติตนเป็นแบบอย่างต่อตนเองเช่นกัน
ปัญหานี้อาจเกิดในระบบการทำงานเชิงดิ่งแบบสั่งการ
และมอบหมายหน้าที่ตามตัวชี้วัด โดยไม่ได้เปิดโอกาสให้มีส่วนร่วมในการแสดงความเห็นและร่วมกันกำหนดวิธีการดำเนินการเท่าที่ควร
๒) ผู้บริหาร
และบุคลากรจากเขตพื้นที่การศึกษามีความเห็นแตกต่างกันในระดับความรุนแรงของแต่ละปัญหา
ตัวอย่างเช่น หลายท่านเห็นว่าปัญหาการมาสายเป็นปัญหาระดับไม่รุนแรง
แต่หลายท่านเห็นว่าเป็นปัญหารุนแรง และมีอีกบางท่านที่เห็นว่ารุนแรงมาก
แสดงถึงความไม่มีเอกภาพในด้านเป้าหมายหรือลำดับความสำคัญของเป้าหมายในการพัฒนาครูร่วมกัน
๓) ผู้บริหารและบุคลากรจากเขตพื้นที่การศึกษามีความเห็นว่า
ปัญหาที่สำคัญที่สุดต่อการพัฒนานักเรียนคือ
ครูไม่ปรับเปลี่ยนวิธีการจัดการเรียนการสอนและไม่เตรียมการสอน ในขณะที่ครูสะท้อนว่าภาระงานอื่นที่ต้องรับผิดชอบมีมากเกินไป
ทำให้ไม่สามารถทุ่มเทให้งานสอนและดูแลนักเรียนได้เต็มที่ สะท้อนถึงความไม่สมดุลของศักยภาพ ความยากง่าย
และปริมาณงาน ซึ่งสามารถแก้ไขได้โดยการบูรณาการและการทำงานเชิงราบ
๔) บางโรงเรียนมีวัฒนธรรมการทำงานแบบเชิงราบอยู่แล้วขึ้นอยู่กับบุคลิกและวิธีการทำงานของผู้บริหาร
นิเทศแบบกัลยาณมิตร
๑) ครูต้องการแรงจูงใจ
และกำลังใจ ต้องการการเสริมแรงด้านบวกจากผู้บริหารและศึกษานิเทศก์
๒) ทั้งผู้บริหาร และครู
เห็นตรงกันว่า ควรมีการนิเทศภายในและภายนอกอย่างต่อเนื่อง สม่ำเสมอ
โดย เฉพาะการนิเทศการเรียนและการสอน
๓) โรงเรียนให้ความสำคัญกับความสัมพันธ์ระหว่างโรงเรียน
ผู้ปกครอง และชุมชน
แต่กิจกรรมความร่วมมือเป็นด้านการสนับสนุนงบประมาณมากกว่าด้านกิจกรรมการเรียนรู้
๔) ครูต้องการให้บุคลากรจากเขตพื้นที่การศึกษานำสิ่งใหม่ๆ
มาแนะนำ เช่น สื่อนวัตกรรม เทคนิคการสอนใหม่ๆ
๕) ผู้บริหาร
บุคลากรของเขตพื้นที่การศึกษา และครู มีความสัมพันธ์อันดีต่อกันอย่างยิ่ง
๖) โรงเรียนมีความพึงพอใจต่อการทำงานของบุคลากรจากเขตพื้นที่การศึกษาด้านการนิเทศดูแล
ด้านการใช้จิตวิทยาเชิงบวกในการพัฒนานักเรียน
๑) ครูมองว่าตนเองควรจะทำตนเป็นแบบอย่างที่ดี
ปรับพฤติกรรมเป็นกัลยาณมิตรกับนักเรียน ดูแลนักเรียนรายบุคคล
เตรียมการสอนและมีแผนการสอน และจัดกิจกรรมเสริมการเรียนรู้ต่างๆ
๒) ปัญหานักเรียนไม่สนใจเรียน
ไม่ตั้งใจเรียน หนีเรียน
๓) นักเรียนมีพฤติกรรมก้าวร้าว
ไม่เคารพครู กริยาไม่อ่อนน้อมถ่อมตน
๔) ผู้บริหารและเพื่อนครู
เห็นว่าครูยังขาดจิตวิทยาการสอน เช่น การพูดจาไม่สุภาพ ดุด่า ด่าทอนักเรียน
และทำโทษนักเรียนเกินกว่าเหตุ เป็นปัญหาสำคัญที่ต้องแก้ไขด่วน
๕) ครูยังไม่ได้นำหลักด้านจิตวิทยาการเรียนรู้มาใช้ในการออกแบบการเรียนการสอนอย่างจริงจัง
๖) การเตรียมความพร้อมนักเรียนด้วยการทำสมาธิ ทำบุญ บำเพ็ญประโยชน์
ยังไม่มีการนำกระบวนการพัฒนานักเรียนจากภายใน เช่น จิตศึกษา จิตปัญญาศึกษา มาใช้
ด้านจัดการเรียนการสอนที่เน้นกระบวนการ
๑) ผู้บริหารและบุคลากรจากเขตพื้นที่การศึกษา
เห็นร่วมกันว่า ปัญหาเร่งด่วนของครูคือ ไม่ปรับการเรียนเปลี่ยนการสอน ไม่มีสื่อ
ไม่มีเทคนิคการสอน และไม่พัฒนาตนเอง
๒) ผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนไม่เป็นไปตามมาตรฐาน
คือ อ่านไม่ออก เขียนไม่ได้ อ่านไม่คล่อง เขียนไม่คล่อง
๓) การจัดการเรียนการสอนของครูยังเน้นการถ่ายทอดเนื้อหาโดยยึดเนื้อหาตามหลักสูตร
ด้านการทำงานเป็นทีม และการสร้าง PLC
๑) การทำงานของครูยังเป็นแบบสอนเดี่ยว ทำงานแบบเดี่ยว ประเมินเดี่ยว
กระบวนการทำงานเป็นทีมของครู หรือ PLC_ครู ยังไม่เกิดขึ้นชัดเจน
๒) ยังไม่มีกระบวนประเมินผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนร่วมกันระหว่างโรงเรียน ยกเว้นการทดสอบจากส่วนกลาง เช่น O-Net ฯลฯ
๓) มีความร่วมมือระหว่างโรงเรียนกับชุมชนและผู้ปกครอง
แต่โดยมากเป็นลักษณะความร่วมมือด้านทรัพยากรสนับสนุน ยังไม่พบกิจกรรมส่งเสริมการพัฒนาการเรียนรู้ร่วมกัน
ข้อเสนอแนะ
ผมมีข้อสังเกตประการสำคัญคือ ในขั้นตอนการพัฒนาครู
ได้รับผลสะท้อนจากครูว่า ได้เรียนรู้แนวทางและวิธีการต่างๆ ในการพัฒนานักเรียน
แต่เมื่อไปนิเทศติดตามพบว่า ครูไม่ได้นำกลับไปใช้มากนัก แสดงว่าต้องมีข้อจำกัดบางประการ
หรือสาเหตุปัจจัยบางอย่างที่ทำให้ครูไม่สามารถนำไปใช้ได้
ผมมีข้อเสนอแนะต่อการพัฒนาครู ดังนี้
๑) พัฒนาต่อเนื่องใน ๕
ประเด็นคือ การบริหารเชิงราบ การนิเทศแบบกัลยาณมิตร การใช้จิตวิทยาเชิงบวก
การสอนเน้นทักษะและกระบวนการ และการสร้าง PLC เพื่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงสู่การเรียนรู้ในศตวรรษที่
๒๑
๒) พัฒนาให้มีระบบนิเทศภายในโรงเรียน
โดยเฉพาะด้านการเรียนการสอน
๓) พัฒนาให้มีระบบการประเมินผลสัมฤทธิ์ที่ครอบคลุมทั้งความรู้
ทักษะ และเจตคติ โดยให้เป็นหน้าที่ของ PLC ซึ่งต้องมีครูเป็นผู้ออกข้อสอบ
๔) จัดให้มีเวทีถอดบทเรียนครูต้นแบบหรือแนวปฏิบัติที่ดี
(BP)
๕) ส่งเสริมให้มีระบบพี่เลี้ยงและการนิเทศแบบกับยาณมิตรของพี่เลี้ยง
